Forum Başlıkları  

12-07 12:37 ZİYARETÇİ DEFTERİ > Yeni Fotolar (1)
11-03 12:19 ZİYARETÇİ DEFTERİ > Uyarı (1)
11-25 15:25 ZİYARETÇİ DEFTERİ > Bayram (1)
09-26 08:11 ZİYARETÇİ DEFTERİ > GELENEKSEL SÖYEMBİKE VE 1552 KAZAN ŞE... (1)
09-19 20:22 ZİYARETÇİ DEFTERİ > BAYRAM (1)

  Yeni Eklenenler  

Köyümüzden Manzaralar > Köyümüz- Temmuz 2014 (2014-12-07)
Köyümüzden Manzaralar > Köyümüzün Baharda Görünümü (Mayıs... (2014-01-27)
Köylüler: Video - MP3 > Uraldaki Köylülerimiz (2009-02-17)
Makaleler > Qazannï saklauçïlarga jaki jök ta... (2008-07-31)
Makaleler > Törkiye: şeherler hem şehesler (2008-06-27)

   Yeni Linkler:  

   Son Yorumlar  

Haber #114 (nurahmet, 02-13)
Haber #112 (nurettin, 05-22)
Haber #112 (nurahmet, 01-28)
Haber #112 (nevzat demircan, 01-24)
Haber #112 (cantalip, 01-24)
Haber #110 (cantalip, 10-30)
Haber #111 (cantalip, 10-30)
Sayfa #77 (cengizhan.1965, 12-29)
Haber #103 (cengizhan.1965, 06-22)
Haber #97 (İsmet, 04-19)

   Anketler  

Yok


  • Mŭnda tudık, mŭnda üstík.

    Vatanım Tataristan Gazetesi muharriri Alsu Xesenŭwa'nın Türkiye Tatarlarını (Kuruhöyük-Çifteler-Eskişehir) ziyareti ile ilgili haberi.


    Çit illerde yardím İstanbulğa bírínçí gíne baruwım tügíl. Emma tatarlar xakında cirlí xalıktan haman da bír ük süz işítem. "Tatarlar – Kazaxstanda yeşi tŭrğan xalıkmı ul?" – dip tǚríklerníñ birgen sŭrawına aldan uk ezírlenírge gadetlendím. Bízní kısık küzlí, at ití yaratuçı xalık itíp küz aldına kitíre alar. E míne İstanbuldan 5-6 tapkır kíçkínerek Enkara şeherínde tatarlarnı yaxşırak bíleler. Tǚríklerníñ milli mantı ezírlewçí bír rístŭranına kíríp, biríde íşlewçíge: "Míne bu Kazan tatarı", – dip tanıştıruğa uk ílmayıp: "Min tatarlarnı da, alarnıñ milli rizıkların da yaxşı bílem. Bigrek te gǚbediyelerín yaratam", – dip miña sŭrawlar yawdırırğa tŭtındı. Mǚhacir yazmışı Enkarada tatarlarnı bílüníñ bír sírí bar. Şeherden 230 çakrım yıraklıkta, dǚrísregí, İskíşeher yanında tatar awılları urnaşkan iken. Biríde üz tílín saklap kalğan tatarlar elí de yeşi, dip añlattılar miña. Mŭnda kader kilíp, tatar awılın kürmiçe kitü gǚnah bulır, digen uy bílen tup-turı elígí salağa yul tŭttık. Çifteler rayŭnına kírgen tatar awılınıñ isímí kartada Kuruxuwyuk dip yazılğan, e biríde yeşewçíler anı Ŭsmaniye dip atap yǚrte. Dǚrísregí, İkínçí bǚtíndǚnya suğışınnan sŭñ salanıñ isímí üzgeríş kiçírgen. Tuğannarımnıñ bírsí İsmegıyl Üzkan awılğa Kazan tatarı kilesín aldan uk xeber itíp kuyğanğadırmı, bízní Ŭsmaniyeníñ bírínçí yŭrtınnan uk karşı aldılar. Awılnıñ mŭxtarı (bízníñçe cirlí üzidare reisí bula indí) Fedai Erdŭgan üzíníñ bírtuğanı Necdet abıy bílen kilgen. Miní kürüge ük küz­lerí yeşlendí alarnıñ. Nec­det abıy ise miní arkamnan sǚya-sǚya bírniçe minut tın da almıy basıp tŭrdı. Awıl başındağı cimírík yŭrtlarnı, işílgen kŭymalarnı kürüge ük salanıñ xelí bik ük eybet tügíllígín añladım. – Miním babay kíçkíne çakta uk biríge küçíngen, – di Necdet abıy. – Eti, min biríde tuğanbız. Kayçandır 500 kíşíden tŭrğan awılda bügín 30 lap kına gaile tŭrıp kaldık. Ŭsmaniyede balkıp tŭrğan meçítníñ ílínme taktasında da: "Bu awıl 1895 ílda Kazan tatarları tarafınnan kŭrılğan", – dip yazıp kuwyılğan. Eyí, yazmış cilí tatarlarnı kaylarğa gına iltíp taşlamağan da kaylarda gına yǚrtmegen. Mexmüt Galewníñ "Mǚhacirler"índegí kíbík, biríge küçíníp kilüçílerge de şul "sirat küpírí" aşa kiçerge turı kile. Necdet abıy da babası sǚylegennerní yaş aralaş iske tǚşíríp aldı. Awılğa kilíp urnaşuğa uk meçít tŭrğızıp cibergen bulalar. – Bıyıl meçítní kabat yañarttık, – di awılnıñ mŭxtarı Fedai Erdŭğan. Necdet abıy ana tílín ŭnıtmağan. E míne tuğanı Fedai efendíníñ tatarçası tǚríkçe süzler bílen butalıp kite. Belki, xatını tǚrík kızı bulğanğa, tílní ŭnıta başlağandır. Üzí de bit: "Ǚylenírge tatar kızları da kalmağaç, xatınlıkka tǚrík gailesínnen alırğa turı kildí", – dip eytíp kuydı. Xeír, awılda kilínge alırlık kızlar da, başka xalık ta kalmagan indí. Barısı İskíşeherge, ye bulmasa, 11 çakrım yıraklıkta gına urnaşkan Çifteler rayŭn üzegíne kite. – Nişlesínner indí mŭnda, – di Fedai abıy. – Íş te, akça da yuk. "Alaysa, nindi akçağa yeşisíz sŭñ?" – dim alarğa. Mal-tuwar asrıylar, alarnı şeherge alıp barıp satalar iken. Sarıklar Kŭrban beyremínde iñ ütímlí tŭwarlarnıñ bírsí sanala. Ene şul bírniçe kǚnde gaileníñ íllık zapası ezír digen süz. May, sırlarnı da satıp almıylar, üzlerí yasıy. Kece, sarık sǚtínnen íşlengen sırlarnı satu da tǚşímlí íş sanala. Bŭday, arpa, kukuruz, kǚn­bağış, bereñgí üstírü bílen de şǚğılleneler. Tatlı rizıklar ezírlew ǚçín şikerlí kabak (tǚríkler anı bigrek te yaratıp aşıy) bakçaları bar. Awılda akça íşlew çığanağı, gailení yeşetü de şul uñışlarğa bey­lí. Su bílen teímin itílü gíne citdi prŭblímaga eylene. Diñgízden şaktıy yırak urnaşkan awılnıñ bǚtín belasí de şunda iken. Yarıy elí sŭñğı íllarda bu íşní cayğa salıp ci­bergenner. 100 mítr tirenlíkte su kazıp, anı kırlarğa ciberü caylanmaların da kŭrğannar. Uñış alu ǚçín şaktıy gına tir tügerge kirek iken şul mŭnda. İgín igü altın beraberíne tiñ, dip tikmege gíne eytmi tŭrğannardır. Sağınabız şul Ǚyge kilíp kírüge ük Necdet abıy magnitŭfŭn tasmasın kuşıp ciberdí. Kistím par kayın, Sağınam kǚn sayın. Reşit Wahapŭw başkaruwındağı "Karurman" cırınıñ nek míne şul ǚlíşínde Necdet abıy awır sulap kuydı. Ŭsmaniyede yeşewçí tatarlar xakında yazğan bír aspirant biríp kitken bulğan bu cırnı. İkí íl ílík sabantuyğa kilgen Tatarstan kunakları da bírniçe awdiŭtasma bülek itkenner. "Ene şularnı tıñlap, babaylar cırlağan mŭñnarnı iske tǚşírebíz", – di Necdet abıy. Erdŭğannar gailesí çığışları bílen Bǚgílme rayŭnınıñ İştirek awılınnan iken. "Kaytkanığız yukmı sŭñ, belki ul yaklarda nesíl şeceregíz yeşidír elí?" – dim alarğa. – Xatın ülgennen sŭñ, 2000 ílda Kazanğa kaytıp kildím, – di Necdet abıy. – Aña kader kaytkanım bulmadı. Çǚnki xatın bírkaya da cibermedí. Kızğanıç, Bǚgílmede bír gíne tuğanın da taba almağan Necdet abıy. Sıyınır urınıñ, başıñnı iñge kuwyıp, mŭñ-zarlarıñnı sǚylerlík tuğan-tumaçañ bulmağaç, kaya indí yañadan ul yaklarğa yul tŭtasıñ di? Küpten tügíl xacğa barıp, Samarada yeşewçí mǚfti bílen tanışıp kaytkan bulgan elí. "Üz tuğanı kíbík yakın ittí. Herwakıt kunakka çakırıp tŭra", – di Necdet abıy, üz tuğanın tapkanday kuwanıp. İndí ǚç buwın biríde terbiyelengen, emma şulay da cirsü digennerí barıbír sağındıra iken şul. Babaylar sǚylegen xetfe urmannar da, çíltír çişmeler de tǚşlerge kíríp yǚdete, mŭñlı tatar kǚylerí kŭlakta ciz kıñğıraw çıñıday haman zıñlap tŭra. Ğŭríf-gadet, yŭlalarnı da ŭnıtmaska tırışalar. Ene Fedai abıynıñ xatını Suna xanım tǚrík kızı bulsa da, tatar milli rizıkların bik yaratıp píşíre iken. Beyrem sayın belíşní tabın türíne kuwyarğa, bawırsak, gǚbediyení de bik cehet kíne ezírlerge ǚyrengen. Kíçkíne kızları Beyzanur ise tatarça bik yaxşı sǚyleşe bílmese de, tatar cırların tıñlarğa yarata. "İkínçí kil­gen­de sízge cırlap kürsetírmín elí", – dip eytíp kuydı. Yakın-tire awıllarda mek­tep yuk iken. Balalarnı awtŭbus bílen salalardan cıyıp, Çif­teler rayŭn üzegíne ukırğa alıp baralar. Fedai abıynıñ ikí kızı da şeherge kitíp barğan. Bírsí – ukıtuçı, e ikínçísí İskíşeherde uniwírsitítka ukıy. Fedai abıy kayçandır üzí de adwŭkat bulırğa xıyallanğan. Xetta uniwírsitítnıñ ikí kursın da temamlağan. "Emma ul çakta mǚmkinlíkler yuk, zamanı da awır idí, – di ul. – Míne şulay awılda kalırğa turı kildí". Bíte awıl, bíte... Ŭsmaniyeden bír-ikí çakrım yıraklıkta gına ikí awıl urnaşkan. Aları da – kilmíşekler. Xeír, bu süz biríde yeşewçí tǚríkler adrísına kullanılmıy. Bírew de alarnı ikínçí sŭrtlılarğa bülmi. Kırım tatarları tuplanıp utırğan awıl Xayriye dip atala. Awıl xalkın ǚyge kíríp ízlep yǚrisí de yuk. Kartlarnıñ maxsus cıyılıp utıru urınnarı bar. Alar anda çey íçeler, bír-bírleríníñ xel-exwellerín sŭraşalar. Bíz kilíp kírgende Serwet efendí Bekdemir gíne utırıp tŭra idí elí. "Kilíp citmedíler, min irterek kildím", – didí ul bízge. Awılda nibarı 23 kíşí gíne kalgan iken indí. Xayriyede 50 yeşten de yeşreklerní taba almıysıñ. Barısı da şeherge kaçıp bítken. Ǚy­lerín kaldırıp, kiteler de baralar iken. 125 íl ílík kilíp urnaşkan kırım tatarları üzleríníñ tíllerínnen, gŭríf-gadetlerínnen şaktıy yıraklaşkan. "Awılda bír gíne kíşí de Kırım yaklarına barmadı, – di Serwet abıy. – Yŭlalar da, cırlarnı da xetírlemibíz. Ŭnıtılgan indí". Nindidír üpke, ernü xisí bar idí anıñ süzlerínde. Üz cirlerínnen kuwılğan mǚhacirlerníñ küñílíndegí can açısın añlap bula tŭrğandır indí ul. Bigrek te ekrínlep üle barğan awılğa küñíllerí erni. "Bíte awıl, bíte", – di Serwet abıy. Balkan yarımutrawınnan kilíp urnaşkan kürşí Ŭrhaniye awılında da şul uk xel. Kart-kŭrılardan başka awılda tǚpleníp kaluçı kürínmi. Dürt-biş kart cıyılıp utırğan cirde bízní üz tuğannarı kíbík karşı aldılar. Miním Kazan tatarı, Ŭsmaniyege kilüwímní bílgeç, ayıruça şatlandılar. "Yaratabız Kazan tatarların, – didí ak sakallı babay. – Ŭsmaniyede ílík-ílíkten yardemçíl, üte de íşçen xalık yeşi . Kürşí-tire awıllardan bik nık ayırılıp tŭralar. Sŭñğı sınık ipilerín de jellemi alar". Küñílímní nindidír bír gŭrurlık xisí bilep aldı. Ŭsmaniyede yeşewçí milletteşlerím, üz tatarlarım ǚçín çın küñílímnen şatlanıp kuydım. Manarası elle kayan balkıp tŭrğan, emma awılnıñ başınnan uk taş kŭymaları cimírílgen Ŭsmaniyení küzden yuğalğançı karap bardım. Kŭlağımda ise awıl kartlarınıñ: "Bíte awıl, bíte", – digen süzlerí işítílíp kaldı. Alsu Xesenŭwa. Enkara–İskíşeher–Ŭsmaniye

    Yorumlar : (0)

Tüm Başlıkları Aç / Başlıkları incele   Arşiv